|
Çemişgezekimizin
evleri Türk kültürünün ortak özelliklerini taşımaktadır.
Çemişgezek ilçe merkezinde ve köylerinde evlerin mimarisinde
küçük bazı farklılıklar görünürse de evler genellikle iki
katlıdır ve kullanılan malzeme taş, kerpiç ve ağaçtan
oluşmaktadır. Ev parselleri çok büyük değildir ve evler çoğu
zaman birbirlerinden dar aralıklarla ayrılırlar.
Çoğu iki katlı olan evlerin altı katında avlu, ahır,
ambar damı ve çark, üst katında ise mutfak, misafir odası,
oturma odası ve yatak odaları bulunur. Tuvalet genellikle
dışarıda veya evin ücra bir köşesindedir.
Havul (Avlu ) : Evin alt katında yer alır. Avluya
ahşap ve iki kanatlı büyük bir kapıdan girilir. Cümle kapısı da
denilen bu kapının büyük olmasının sebebi yüklü gelen
hayvanların kolayca avluya girmesini sağlamaktır. Avlu evin
katlarını birbirine bağlayan, toplu çalışmaların yapıldığı ve
yazın hayatın geçtiği bir yerdir. Avlunun açık ve kapalı yerleri
vardır. Güneş gören yerlerinde sebzeler ipe dizilerek kurutulur.
Duvar kenarında bacalı bir ocak yer alır bunun yanında bazen at
nalı şeklinde bir ocak bulunur. Bu ocakta bulgur haşlanır, ayran
kesilir, hamamlık su ısıtılır ve pekmez kaynatılır.
Ahır: Evin
alt katındadır. Pencereleri duvarın üst kısmında yer alır.
Pencerelerin altında duvara bitişik olarak kerpiçten yapılmış
yemlik bulunur. Yemliklerin genişliği 50 cm, derinliği 20 cm
kadardır. Yemlikler yumuşak taşların oyulmasıyla da yapılır.
Ambar damı :
Tahıl, kurutulmuş yiyeceklerle iş aletlerinin saklandığı yerdir.
Burası da ahır gibi küçük pencerelerle aydınlatılır.
Çark: Bazen
alt katta ambar damının bir kenarında, bazen de üst katta
yüklüğün bir kenarında yer alır. Yıkanmak için yapılmış, yerden
biraz yüksek, kenarları hafifçe yükseltilmiş bir bölümdür.
Tabanı çimento şap yapılmıştır. Bir kenarındaki delikten pis
sular dışarıya akıtılır. Burada ısıtılmış sıcak su ile maşrapa
yardımı ile yıkanılır. Buradan duvara gerilmiş bir ip veya tel
üzerine peştamal asılır. Bugün artık evlere su gelmesi ile
çarklar banyo haline getirilmiştir.
Ayvan: Bazı
evlerin üst katlarında bir yanı avluya açık, diğer yanındaki
pencereleri sokağa bakan ayvan bulunur. Ayvanını üzeri
kapalıdır. Bazen bir duvarında ocak bulunur. Yazın bu ocakta
ekmek pişirilir, süt kaynatılır. Ayvan, avlu ile üst kat odaları
arasında bir düğüm noktasıdır. Yazın burada çalışılır, dikiş
dikilir, oturulur, yatılır.
Mutfak:
Ailenin günlük oturduğu yerdir. Duvarda bir ocak bulunur. Yemek
burada pişer. Pencere kenarında sediri kör dolapta ve duvarda
kapı seviyesindeki raflarda yer alır. Ayrıca her mutfakta göze
çarpan eşyalardan biri de duvarda asılı olan tahtadan yapılmış
bir kaşıklıktır.
Odalar: Oturma odası, misafir odası ve yatak odası olarak
düzenlenir. Pencere kenarında mutlaka bir sedir bulunur. Sedirin
üzerine pamuktan yapılmış veya tezgahta dokunmuş makat serilir.
Onun üzerine sedirin kenarlarını örtecek şekilde makat örtüsü
yayılır. Bunun üzerine de halı veya kilim konulur. Sırt yerine
yastıklar dizilir. Yastıkların işlemeli örtüleri vardır.
Odaların zeminine kilim, cicim veya halı serilir. Bunların
üzerine oda duvar kenarları boyunca minderler konur. Büyükler ve
hatırlılar sedire küçükler yerdeki minderlere oturur. Duvarlarda
duvar halıları asılıdır. Duvar halısı yoksa işlemeli bezden
örtülük yapılıp üzerine elbiseler asılır. Duvarlarda ayrıca ayet
yazıları, resimler, hem süs hem de nazarlık görevi yapan üzerlik
ve silahlıklar asılıdır. Yan duvarlarda duvarların içine oyulmuş
bulunan ve ufak tefek malzeme koymaya yarayan kör dolaplar yer
alır. Oda kapısının bir yanında yüklük bulunur. Bu yüklüklerde
yatak ve yorganlar muhafaza edilir. Misafir odalarının çoğunda
dışarıya bir çıkma yapılır. Bu çıkmada çepeçevre pencereler
bulunur. Burası sokağa tamamen hakim olup evin en önemli
noktasıdır. Çıkmada ayrıca bir sedir bulunur.
Ahır sekisi: Ahırın hemen üstünde yer alan bir odadır. Kışın
evin en sıcak bölümü olduğu için genellikle burada oturulur.
Yığma tekniğinde alt katları taş, üst katları kerpiç ve bağdadi
olarak inşa olarak inşa edilen evlerin güneş ışığından sürekli
olarak yararlanacak şekilde yapılması da Çemişgezek evlerinin
ayrı bir özelliğidir
|
SÖZÜ
